Travma yaşantısı sonrası gelişen kabuslar, geri dönüşler ve aşırı uyarılma için kanıta dayalı psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisini birleştiren program.
Ne için yapılır
- Hayatı tehdit eden travmatik olay sonrası gelişen TSSB (kaza, doğal afet, taciz, savaş, şiddet)
- Travmaya bağlı kabuslar, geri dönüşler (flashback) ve travmayı hatırlatan uyaranlardan kaçınma
- Sürekli yüksek tetikte olma, irkilme, uyku ve dikkat sorunları
- Çocukluk çağı tekrarlayıcı travma sonrası kompleks TSSB
- Doğum sonrası, tıbbi prosedür sonrası gelişen travma tepkileri
- Eşlik eden depresyon, anksiyete veya madde kullanım bozukluğu
- Akut stres bozukluğunun TSSB'ye dönüşmesini önleme
Hazırlık
- Detaylı klinik görüşme ve travma öyküsü
- PCL-5 gibi standart ölçeklerle TSSB belirti şiddetinin değerlendirilmesi
- İntihar riski, kendine zarar verme ve disosiyatif belirti taraması
- Eşlik eden tıbbi ve psikiyatrik durumların belirlenmesi
- Tedavi seçenekleri (psikoterapi, ilaç) hakkında bilgilendirme ve birlikte karar verme
İşlem nasıl yapılır
- İlk seanslarda güvenli ortam oluşturma, psikoeğitim ve duygu düzenleme becerileri çalışılır
- Travma odaklı bilişsel davranışçı terapi (TF-BDT) ile travma anısı kontrollü biçimde yeniden işlenir
- EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) yöntemi uygun olgularda uygulanır
- Uzun süreli maruz bırakma ve bilişsel işleme terapisi alternatif kanıta dayalı seçeneklerdir
- Belirti şiddeti yüksekse SSRI grubu antidepresanlar (sertralin, paroksetin) eklenebilir
- Uyku ve kabuslar için gerekirse prazosin gibi seçenekler hekim tarafından değerlendirilir
İşlem sonrası
- Genellikle haftalık seanslar, 8-16 hafta sürebilir
- Belirti şiddeti ölçeklerle düzenli izlenir
- Tedavi sonu sonrası 1, 3, 6 ve 12. ayda kontrol
- Eşlik eden depresyon ve madde kullanımı belirtilerinin sürekli takibi
- Sosyal destek ve mesleki/akademik işlevselliğin yeniden kazandırılması
Riskler
- Travma anısı işlenirken belirtilerin geçici olarak şiddetlenmesi
- Disosiyatif tepkilerin ortaya çıkması (özellikle kompleks travmada)
- İlaç tedavisinde bulantı, uykusuzluk, cinsel işlev değişiklikleri gibi yan etkiler
- İntihar düşüncelerinin ortaya çıkması — bu durumda 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır
- Eşlik eden bağımlılık ve depresyonun kontrol altına alınmasında zorluk
Sıkça Sorulanlar
TSSB tek seansta geçer mi?
TSSB tek seansta geçen bir bozukluk değildir. Kanıta dayalı tedaviler (TF-BDT, EMDR) çoğu hastada 8-16 hafta gibi yapılandırılmış seanslarla belirgin iyileşme sağlayabilir.
İlaç almak şart mı?
İlaç tedavisi her hastada gerekli değildir. Belirti şiddeti, eşlik eden depresyon ve uyku bozukluğu varlığında SSRI gibi ilaçlar psikoterapiyle birlikte düşünülebilir. Karar hekim ile birlikte verilir.
EMDR güvenli bir yöntem mi?
EMDR, TSSB için Dünya Sağlık Örgütü ve klinik kılavuzlarda önerilen kanıta dayalı bir yöntemdir. Eğitimli klinisyenler tarafından uygulandığında genel olarak güvenlidir; bazı hastalarda geçici duygusal yoğunluk yaşanabilir.
Yıllar önceki travma için tedavi geç mi?
Tedaviye başlamak için zaman sınırı yoktur. Yıllar önce yaşanan travmaların belirtileri de etkili biçimde tedavi edilebilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Psikiyatrik değerlendirme
Psikiyatri Hizmetleri
Ruh sağlığının kapsamlı klinik değerlendirmesi — tanı, ayırıcı tanı ve tedavi planlaması.
Bireysel psikoterapi
Psikiyatri Hizmetleri
Bire bir ruhsal danışmanlık — kanıta dayalı yöntemlerle duygusal ve davranışsal güçlüklerin ele alınması.
Bilişsel davranışçı terapi
Psikiyatri Hizmetleri
BDT — düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağı yapılandırılmış biçimde çalışan kanıta dayalı terapi.
Panik bozukluğu tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Panik bozukluğu tedavisi — bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve ilaç kombinasyonu ile kapsamlı psikiyatrik yaklaşım.
Madde bağımlılığı tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Madde bağımlılığı tedavisi — alkol ve madde kullanım bozukluklarında entegre detoks ve psikososyal tedavi.
Dikkat eksikliği değerlendirmesi
Psikiyatri Hizmetleri
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) değerlendirmesi — çocuk ve erişkinlerde kapsamlı tanı süreci.
Sınav Anksiyetesi
Psikiyatri Hizmetleri
Sınav anksiyetesi tedavisi — sınav öncesi ve sırasında performansı bozan yoğun kaygıya yönelik psikiyatrik yaklaşım.
Somatoform Ağrı Bozuklukları
Psikiyatri Hizmetleri
Somatoform ağrı bozuklukları tedavisi — bedensel açıklaması yetersiz kronik ağrılarda ilaç + psikoterapi yaklaşımı.