Alkol ve madde kullanım bozukluğu olan kişiler için tıbbi destek, ilaç ve psikoterapiyi birleştiren tedavi süreci. YEDAM/AMATEM merkezleriyle koordineli yürütülür.
Ne için yapılır
- Alkol kullanım bozukluğu (zararlı kullanım veya bağımlılık)
- Opioid bağımlılığı (eroin, reçeteli ağrı kesici kötüye kullanımı)
- Esrar (kannabis), kokain, amfetamin türevi (metamfetamin) bağımlılığı
- Sentetik madde (bonzai, sentetik kannabinoidler) kullanımına bağlı bozukluklar
- Yatıştırıcı, hipnotik veya anksiyolitik ilaç bağımlılığı
- Çoğul madde kullanımı ve yoksunluk sendromu yönetimi
- Madde kullanım bozukluğuna eşlik eden depresyon, anksiyete veya travma sonrası stres bozukluğu
Hazırlık
- Detaylı psikiyatrik öykü, kullanım paterni ve madde türü değerlendirmesi
- İdrar/serum madde tarama testleri ve karaciğer-böbrek fonksiyon tahlilleri
- Yoksunluk şiddetine göre (CIWA-Ar, COWS skalaları) ayaktan veya yatarak izlem kararı
- Eşlik eden tıbbi durum (hepatit, HIV, beslenme yetersizliği) taraması
- Aile/destek sistemi ile görüşme ve tedavi planının paylaşılması
İşlem nasıl yapılır
- İlk değerlendirmede risk düzeyi belirlenir; akut yoksunluk veya intihar riski varsa AMATEM gibi yatılı merkezlere yönlendirme yapılır
- Alkol ve opioid yoksunluğunda tıbbi gözetim altında detoks; alkol için benzodiazepin protokolleri, opioid için buprenorfin gibi ilaçlar uygun merkezlerde uygulanır
- Bağımlılık idamesinde — endikasyona göre — naltrekson, akamprosat, disülfiram (alkol) veya buprenorfin/naltrekson (opioid) seçenekleri değerlendirilir
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT), motivasyonel görüşme ve nüks önleme programları uygulanır
- YEDAM (Yeşilay Danışmanlık Merkezi) ve AMATEM ile koordineli ayaktan/yatılı izlem planlanır
- Aile terapisi ve sosyal destek grupları (Adsız Alkolikler, Adsız Narkotikler) önerilebilir
İşlem sonrası
- İlk 3 ay haftalık, ardından 2 haftada bir, sonra aylık kontrol görüşmeleri
- Düzenli idrar tarama testleri ile takip
- Eşlik eden ruhsal hastalıkların (depresyon, anksiyete) sürekli izlemi
- Sosyal işlevsellik (iş, okul, aile) değerlendirmesi ve gerekirse rehabilitasyon yönlendirmesi
- Nüks durumunda damgalamadan uzak, tedaviye geri kazanım odaklı yaklaşım
Riskler
- Yoksunluk sendromu sırasında nöbet, deliryum tremens (alkol) gibi tıbbi aciller
- Tedavi sırasında kullanılan ilaçların yan etkileri (bulantı, baş ağrısı, karaciğer enzim yüksekliği)
- Tedavi sonrası nüks riski (kronik bir hastalık olarak bağımlılığın doğal seyri)
- Eşlik eden ruhsal hastalıkların alevlenmesi
- İntihar düşünceleri — acil durumda 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır
Sıkça Sorulanlar
Bağımlılık tek seansta veya kısa sürede 'kesilir' mi?
Bağımlılık kronik bir hastalıktır; tek seansta veya kısa sürede 'kesin tedavi' vaadi gerçekçi değildir. Tedavi süreci genellikle aylar-yıllar boyunca düzenli takip ve psikososyal destek gerektirir.
İlaç tedavisi bağımlılık yapar mı?
Buprenorfin, naltrekson, akamprosat gibi ilaçlar hekim kontrolünde uygun dozda kullanıldığında bağımlılık yapmaz; aksine madde kullanımını azaltmaya yardımcı olur. İlaç başlama ve sonlandırma daima hekim takibiyle yapılmalıdır.
Tedavi gizli tutulur mu?
Tıbbi süreç hasta hakları ve mesleki gizlilik kapsamındadır. Tedavi bilgileri yasal zorunluluklar dışında üçüncü kişilerle paylaşılmaz.
Nüks olursa ne yapmalıyım?
Nüks bağımlılık tedavisinin sık karşılaşılan bir parçasıdır ve başarısızlık değildir. Hızlıca hekim ile iletişime geçilmesi ve tedaviye dönülmesi önemlidir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Bireysel psikoterapi
Psikiyatri Hizmetleri
Bire bir ruhsal danışmanlık — kanıta dayalı yöntemlerle duygusal ve davranışsal güçlüklerin ele alınması.
Travma sonrası stres bozukluğu tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) tedavisi — EMDR ve travma odaklı bilişsel davranışçı terapi.
Dikkat eksikliği değerlendirmesi
Psikiyatri Hizmetleri
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) değerlendirmesi — çocuk ve erişkinlerde kapsamlı tanı süreci.
Somatoform Ağrı Bozuklukları
Psikiyatri Hizmetleri
Somatoform ağrı bozuklukları tedavisi — bedensel açıklaması yetersiz kronik ağrılarda ilaç + psikoterapi yaklaşımı.
Bilişsel davranışçı terapi
Psikiyatri Hizmetleri
BDT — düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağı yapılandırılmış biçimde çalışan kanıta dayalı terapi.
Depresyon tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Depresyon tedavisi — psikoterapi, gerektiğinde ilaç ve yaşam tarzı düzenlemelerini birleştiren bütüncül yaklaşım.
Panik bozukluğu tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Panik bozukluğu tedavisi — bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve ilaç kombinasyonu ile kapsamlı psikiyatrik yaklaşım.
Obsesif kompülsif bozukluk tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Obsesif kompülsif bozukluk (OKB) tedavisi — maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) terapisi ile yüksek doz SSRI birlikte uygulanır.