Bipolar bozukluk takibi

Bipolar I ve II tanılı bireylerde mani, hipomani ve depresyon ataklarının önlenmesi ve yönetilmesi için lityum, valproat veya atipik antipsikotik gibi duygu durum dengeleyicilerle yürütülen uzun süreli psikiyatrik izlem süreci.

Ne için yapılır

• Bipolar I bozukluğu (en az bir manik atak öyküsü; ciddi taşkınlık, uyku ihtiyacında azalma, riskli davranışlar)
• Bipolar II bozukluğu (hipomani ve major depresif atakların birlikte görülmesi)
• Siklotimik bozukluk (hafif ama uzun süreli duygudurum dalgalanmaları)
• Tekrarlayan duygudurum atakları sonrası nüks önleme (sürdürüm tedavisi)
• Antidepresan kullanırken hipomanik / manik kayma yaşamış bireyler
• Postpartum dönemde bipolar atak öyküsü olanlar
• Aile öyküsünde bipolar bozukluk olan ve duygudurum dalgalanması yaşayan bireyler

Hazırlık

• Ayrıntılı psikiyatrik öykü; geçmiş atakların başlangıç-süre-şiddet bilgileri ve aile öyküsü
• Lityum başlanacaksa — böbrek fonksiyon testleri, tiroid fonksiyon testleri, EKG, gebelik testi
• Valproat başlanacaksa — karaciğer fonksiyon testleri, tam kan sayımı, gebelik durumu (teratojenik risk)
• Atipik antipsikotik düşünülecekse — kilo, bel çevresi, açlık glukozu, lipid profili
• Kullanılan tüm ilaçlar (özellikle antidepresanlar) ve madde kullanımı bilgisinin paylaşılması

İşlem nasıl yapılır

1. DSM-5 / ICD-10 tanı kriterlerine göre bipolar I, II veya siklotimik bozukluk ayırımı yapılır
2. Akut mani tedavisinde lityum, valproat veya atipik antipsikotik (kuetiapin, olanzapin, aripiprazol, risperidon) seçilir; ajitasyon belirginse kombinasyon kullanılabilir
3. Bipolar depresyonda lityum, ketiapin, lurasidon, lamotrijin gibi seçenekler değerlendirilir; antidepresan tek başına kullanılması manik kaymayı tetikleyebilir, dikkatle ve duygu durum dengeleyici altında verilir
4. Sürdürüm tedavisinde lityum nüks önlemede en etkili kanıta sahiptir; tolerans ve yanıta göre alternatifler seçilir
5. Psikoeğitim ve aile bilgilendirmesi — atak belirtilerinin erken tanınması, uyku düzeni, tetikleyicilerden kaçınma
6. Bilişsel davranışçı terapi, kişilerarası ve sosyal ritim terapisi (IPSRT) tedaviyi destekler

İşlem sonrası

• Stabil dönemde aylık veya 2-3 ayda bir psikiyatrik kontrol; akut dönemde haftalık takip
• Lityum kullananlarda 3-6 ayda bir kan düzeyi (0.6-1.0 mmol/L hedef), böbrek ve tiroid testleri
• Valproat kullananlarda karaciğer ve trombosit takibi; gebelikte teratojenik risk nedeniyle planlama önemlidir
• Atipik antipsikotik kullananlarda kilo, bel çevresi, glukoz ve lipid izlemi
• Aile bireylerine 'erken uyarı belirtileri' (uyku azalması, aşırı konuşma, harcamalar, enerji artışı) öğretilir; intihar riski açısından izlem yapılır

Riskler

• Lityum: tremor, böbrek-tiroid disfonksiyonu; toksisite (>1.5 mmol/L) bulantı, ataksi, bilinç değişikliği yapabilir
• Valproat: kilo artışı, saç dökülmesi, trombositopeni, karaciğer enzim yüksekliği; gebelikte nöral tüp defekti riski
• Atipik antipsikotikler: sedasyon, kilo artışı, metabolik sendrom, ekstrapiramidal yan etkiler
• Antidepresan başlanmasıyla manik/hipomanik kayma riski (özellikle koruyucu olmadan verildiğinde)
• Tedaviye uyumsuzluk veya ani kesim — atakların yeniden ortaya çıkması (relaps), iş ve sosyal kayıplar; intihar riski artışı

Sıkça Sorulanlar

İlgili Bilgiler

İlgili Tıbbi Hizmetler

Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.