Hipofiz adenomları, hipofiz bezinin ön lobundan (adenohipofiz) köken alan, büyük çoğunluğu iyi huylu tümörlerdir. Tüm intrakraniyal tümörlerin %10-15'ini oluştururlar. Otopsi serilerinde yaklaşık %10-25 prevalans bildirilir (çoğu asemptomatik). Boyutlarına göre mikroadenom (<10 mm) ve makroadenom (>10 mm) olarak sınıflandırılırlar. Fonksiyonel durumlarına göre hormon salgılayan (fonksiyonel) veya hormon salgılamayan (non-fonksiyonel) olabilirler.
Fonksiyonel hipofiz adenomları: (1) Prolaktinoma — en sık, kadınlarda galaktore, amenore, infertilite; erkeklerde hipogonadizm, libido kaybı. (2) Kortikotrop adenom (Cushing hastalığı) — ACTH aşırı salınımı, hiperkortizolemi, santral obezite, ay yüzü, morumsu stria. (3) Somatotrop adenom — büyüme hormonu fazlalığı, erişkinde akromegali (el, ayak, çene büyümesi, organomegali), çocukta jigantizm. (4) Tirotrop adenom (TSH-salgılayan) — nadir, sekonder hipertiroidi. (5) Gonadotrop adenom — genelde non-fonksiyonel davranır. Non-fonksiyonel adenomlar bası etkisi ile (bitemporal hemianopsi, baş ağrısı, hipopituitarizm) bulgu verirler.
Tanıda pituiter hormon profili (prolaktin, kortizol, ACTH, büyüme hormonu, IGF-1, TSH, T4, LH, FSH) ve kontrastlı hipofiz MR temeldir. Tedavi adenom tipi ve boyutuna göre değişir: Prolaktinoma dopamin agonistleri (kabergolin, bromokriptin) ile medikal olarak tedavi edilir; cerrahi nadiren gereklidir. Cushing hastalığı ve akromegalide ilk tedavi transsfenoidal cerrahidir; cerrahi sonrası medikal tedavi (somatostatin analogları, ketokonazol, pasireotid) veya radyoterapi gerekebilir. Non-fonksiyonel makroadenomlarda bası semptomları varsa transsfenoidal cerrahi birincil tedavidir. Stereotaktik radyocerrahi rezidü tümörlerde ve nükslerde seçenektir.