Anal kanser, anal kanalın (anüs çevresinden rektum-anal geçişe kadar olan bölge) kötü huylu tümörüdür. Kolorektal kanser ile karıştırılmamalıdır; biyolojik, patolojik ve tedavi yaklaşımı belirgin şekilde farklıdır. Anal kanserlerin %80-90'ı skuamöz hücreli karsinomdur; daha nadir olarak adenokarsinom, malign melanom, bazal hücreli karsinom, neuroendokrin karsinom görülebilir. Yıllık insidans düşüktür (1-2/100.000) ancak son on yıllarda belirgin şekilde artmaktadır; HPV prevalansı artışı, HIV popülasyonunun büyümesi ve tarama sınırlılıkları bu artışa katkıda bulunur. HIV pozitif erkekler (özellikle MSM — men who have sex with men), immünsupresif tedavi alan organ nakli alıcıları, kronik HPV enfeksiyonlu kadınlar (özellikle serviks kanseri öyküsü olanlar) en yüksek risk grubunu oluştururlar.
HPV (insan papilloma virüsü) — özellikle HPV-16 ve HPV-18 — anal kanserin >%90 olgusunda saptanır ve etiyolojik olarak kesin kabul edilir. HPV enfeksiyonu anal intraepitelyal neoplazi (AIN) gibi prekürsör lezyonlara ve zamanla invaziv kansere yol açar. Yüksek riskli HPV suşları E6 ve E7 onkoproteinleri aracılığıyla p53 ve Rb tümör baskılayıcılarını inaktive eder. Anal sitolojik tarama (anal Pap smear) ve yüksek çözünürlüklü anoskopi (HRA) yüksek riskli popülasyonda (HIV+, organ nakli, serviks kanseri öyküsü) prekürsör lezyonları tespit etmek için önerilir. ANCHOR çalışması (2022) yüksek riskli HSIL (high-grade squamous intraepithelial lesion) olgularında aktif tedavinin gözlemle karşılaştırıldığında kanser progresyonunu önlediğini gösterdi. HPV aşılaması (Gardasil-9) erken yaşta (9-26) anal kanser prevansiyonunda etkilidir.
Klinik ve tedavi: Semptomlar sıklıkla non-spesifiktir ve hemoroid sanılarak gecikir: rektal kanama, anal ağrı, kaşıntı, kitle hissi, defekasyon bozukluğu, inkontinans, fistül. Fizik muayene (digital rektal muayene + anoskopi) + biyopsi tanı koydurur. Evreleme: pelvik MR (primer tümör ekstansiyonu ve lenf nodu değerlendirmesi), toraks-abdomen BT (uzak metastaz), PET/BT (ileri olgular). Anal kanser standart tedavisi 1974'ten beri Nigro protokolü — eşzamanlı kemoradyoterapi — olup %80'in üzerinde küratif başarı sağlar. Standart rejim: radyoterapi (45-59 Gy, IMRT ile) + eşzamanlı 5-FU + mitomisin C veya 5-FU + sisplatin. Rezidü veya nüks durumunda salvage abdominoperineal rezeksiyon (APR — kalıcı kolostomi) uygulanır. İleri/metastatik olgularda kemoterapi (DCF — dosetaksel + sisplatin + 5-FU, veya karboplatin + paklitaksel) ± nivolumab veya retifanlimab (anti-PD-1 — FDA onayı var). İmmünoterapi HPV+ anal kanser için umut verici.